تبلیغات
پایگاه اینترنتی ترویج "وتیور" در ایران

پایگاه اینترنتی ترویج "وتیور" در ایران
به نام خالق هستی 
 وبلاگ
درباره وبلاگ

نخستین وبلاگ ویژه ترویج وتیور در ایران
چت باکس


مقدمه ای بر مبحث فرسایش خاک
جایگاه ویژه خاک در زندگی موجودات کره زمین و نقش بی بدیل آن در ایجاد بستر مناسب برای رشد گیاه و همچنین تولید غذای انسان و سایر موجودات زنده، بر کسی پوشیده نیست و چنانکه در مطالب قبل نیز اشاره شد، فرسایش و هدرروی خاک های حاصلخیز، سبب به خطر افتادن زیست بوم موجودات مختلف و خصوصا به خطر افتادن امنیت غذایی و بهداشتی انسان می گردد.
اهمیت موضوع فرسایش و شدت وقوع آن در کشور عزیزمان ایران از سویی، و توانایی بالقوه گیاهانی چون وتیور در مهار و کاهش تبعات آن از سوی دیگر، ما را بر آن داشت که پرونده ویژه ای را برای این موضوع باز کرده و به مطالعه و ارائه راهکار در این زمینه بپردازیم.
در بخش اول، مروری داریم بر تعاریف مربوط به مبحث فرسایش و شناخت بعضی از عوامل وقوع آن و در بخش های بعدی به ارائه راهکارهای وتیوری در این زمینه خواهیم پرداخت.

فرسایش خاک چیست؟
فرسایش اساسا یک پدیده تسطیح یا هموارکننده سطح زمین است به این ترتیب که خاک و قلوه سنگ از راه حمل شدن، غلتیدن و یا شسته شدن تحت تاثیر نیروی ثقل از نقاط مرتفع به محلهای پست حرکت می‌کند و یا توسط نیروی باد از محلی به محل دیگر جابجا می شود.

عوامل فرسایش
باد: این عامل بخودی خود نمی‌تواند صخره‌ها را بفرساید ولی هنگامی که ذرات معلق شن یا خاک را همراه خود حمل می‌کند موجب ساییده شدن حتی سخت‌ترین صخره‌ها نیز می‌گردد. این عمل شبیه حرکت دور آهسته سنباده کشی است که به منظور تمیز کردن سطح فلزات قبل از رنگ کردن آنها مورد استفاده فرار می‌گیرد.

فرسایش بادی

آب: به تنهایی مهمترین عامل فرسایش به حساب می‌آید. باران، جویبارها و رودخانه ها؛ همگی خاک را خراشیده و با خود حمل می‌کنند و  امواج، سواحل دریاها و دریاچه‌ها را می‌فرسایند. در حقیقت می‌توان گفت هر زمان و بهر شکلی که آب در حال حرکت باشد موجب فرسایش سرحدات خود می‌گردد.

فرسایش آبی 1
فرسایش آبی 2

فرسایش آبی 32

تغییرات دما: وقتی که فرسایش زمین‌شناسی مورد نظر باشد گذشت زمان غیر قابل تشخیص است و تغییرات بسیار جزیی یا بسیار آهسته در مدت طولانی تدریجاً اهمیت پیدا می‌کنند. به عنوان مثال می‌توان از ورقه ورقه شدن و شکاف برداشتن سنگها و صخره‌ها در اثر تغییر درجه حرارت نام برد. تغییرات سریع درجه حرارت روز و شب فقط روی سطح صخره‌ها اثر می‌گذارد در حالیکه تغییرات آرام بین زمستان و تابستان تا اعماق بیشتری نفوذ می‌کند. وقتی که تغییرات درجه حرارت با یخبندان نیز همراه باشد در اثر انبساط حجم آب در بین شکافها و درزها اثر خردکنندگی آن بشدت افزایش میبابد.

freezing

موجودات زنده: بعضی از انواع حیات مانند جلبکها و گلسنگها عملاً موجب شکسته شدن سنگها می‌شوند ولی اثر عمده موجودات زنده، ایجاد اختلالاتی است که اثر عوامل دیگر را سرعت می‌بخشد. حیوانات با پا گذاشتن بر روی سنگ و خاک موجب شکستن آنها شده و نتیجتا حمل آنها بوسیه آب یا باد را تسهیل می‌کنند. کرم خاکی و موریانه موجب به هم خوردن و افزایش هوادیدگی و اکسیداسیون خاک شده و با این ترتیب پدیده تبدیل صخره‌های مقاوم، به خاک قابل فرسوده شدن را سرعت می بخشند.

فرسایش تشدیدی
فعالیتهای غیر کشاورزی بشر که موجب تشدید پدیده‌های فرسایش می‌شوند در مقیاس جهانی از اهمیت کمی برخورداند. ما کوهها را برای استخراج سنگ حفاری می‌کنیم. در یک جا زمین را گود کرده و در جای دیگر گودی را پر می‌کنیم ولی این دخالتها در قسمت بسیار کوچکی از سطح کره زمین انجام می‌گیرد.
اما کشاورزی و فعالیتهای مربوط به آن در چنان سطح وسیعی انجام می‌گیرد که بطور بسیار بارزی سرعت فرایندهای فرسایشی را تغییر می‌دهد و تقریبا تمام عملیات کشاورزی در جهت افزایش فرسایش عمل می‌کند.
انسان با شخم زدن زمین، میلیونها بار سریعتر از حیوانات حفار موجب به هم خوردن و هوادیدگی خاک می‌گردد و لذا تمام پدیده‌های فیزیکی طبیعت -که فرسایش یکی از آنهاست- تشدید می‌شود.
کشاورزی

حدود قابل قبول فرسایش
هدف متخصصین حفاظت خاک اطمینان از این امر است که از زمین به ترتیبی استفاده شود که این استفاده بتواند به طور نامحدود ادامه یابد. یعنی هیچ گونه تخریب تدریجی خاک صورت نپذیرد. این هدف زمانی تحقق می‌یابد که سرعت از دست رفتن خاک بیشتر از سرعت تشکیل آن نباشد. سرعت تشکیل خاک را نمی‌توان به دقت اندازه گیری کرد ولی بهترین تخمین خاکشناسان این است که در شرایط طبیعی، چیزی حدود ۳۰۰ سال طول می‌کشد تا ۲۵ میلی متر خاک سطحی تشکیل شود(بنت ۱۹۳۹ فصل دوم). این مدت برای وقتی که بهم خوردگی، هوادیدگی و شستشوی خاک با عملیات تهیه زمین سرعت می‌گیرد به حدود ۳۰ سال تقلیل می‌یابد. سرعت تشکیل ۲۵ میلی متر خاک در ۳۰ سال تقریبا برابر است با 12/5 تن در هکتار در سال و این رقمی است که اغلب به عنوان حدی که فرسایش نبایستی از آن بیشتر شود پذیرفته شده‌است. البته واضح است که میزان قابل قبول خاک از دست رفته ثابت نبوده و به شرایط آن بستگی دارد. اگر پروفیلی از یک خاک عمیق با حاصلخیزی یکسان در تمام سطوح تشکیل شده باشد از دست دادن ۲۵ میلی متر خاک در ۳۰ سال آنقدر خطر جدی در بر ندارد که از دست رفتن همین مقدار خاک از پروفیلی متشکل از چند سانتی متر خاک بر روی صخره‌های سخت. بدین ترتیب ارقامی که به عنوان حد قابل قبول فرسایش مورد استفاده قرار می‌گیرند به ندرت از 12/5 تن در هکتار در سال بالاترند. در آمریکا ارقام بین 2/5 تا 12/5 تن در هکتار در سال متداولند و در فدراسیون آفریقای مرکزی رقم 10 برای خاکهای شنی و 12/5 تن در هکتار در سال برای خاکهای رسی به کار می‌رود.

انواع فرسایش
اولین تقسیم بندی فرسایش آبی که بوسیله متخصصین پیشتاز حفاظت خاک انجام گرفت این پدیده را به مراحلی منطبق بر تجمع تدریجی رواناب سطحی تقسیم می‌کند که با فرسایش سطحی(Sheet Erosion)(شسته شدن سطح خاک زراعی) شروع می‌شود، سپس با تجمع آب در جویبارهای کوچک وارد مرحله فرسایش شیاری(Rill Erosion)می‌گردد. بعد وقتی که آبراهه‌های فرسایش یافته بزرگتر شوند فرسایش خندقی(Gully Erosionنامیده می‌شود و بالاخره فرسایش نوع آخر فرسایش کناره‌ای است که با بریده شدن سواحل رودخانه‌ها و یا جویها توسط آب جاری در آنها بوجود می‌آید. البته تقسیم بندی دیگری نیز وجود دارد که به جای فرسایش سطحی، فرسایش پاشمانی(Splash Erosion)(ناشی از برخورد قطرات باران) را به عنوان نوع اول از فرسایش آبی معرفی می‌کند.

مراحل مختلف پدیده فرسایش
 این موضوع را می‌توان به بهترین وجهی با در نظر گرفتن تقسیم بندی پدیده فرسایش که چندین سال قبل توسط الیسون انجام گرفته توضیح داد. در این تقسیم بندی سه مرحله اساسی «جدا شدن ذرات از همدیگر»(Detachment)، «نقل مکان» (Transportation) و «رسوب گذاری» (Deposition) برای فرسایش مشخص شده‌ است. الیسون با بررسیهای آزمایشگاهی نشان داد که خاکهای مختلف عکس العملهای متفاوتی در هر یک از مراحل فوق از خود نشان می‌دهند. برای مثال ذرات خاکی با بافت شنی بسیار آسانتر از ذرات یک خاک رسی از هم جدا می‌شوند. ولی ذرات رس پس از جداشدن خیلی آسانتر از ذرات شن حمل می‌گردند.

برای مطالعه بیشتر در مورد فرسایش اینجا کلیک کنید.



طبقه بندی: حفاظت از خاک و آب، 
برچسب ها: فرسایش،  
[ یکشنبه 11 تیر 1391 ] [ 03:46 ب.ظ ] [ مرکز پژوهش امام صادق(ع) ]
نظرات
.: مرکز پژوهش Sadiq :.

آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :
تماس با ما